नेत्रदानाने सर्व दृष्टीदोषांवर उपचार होत नाहीत ; मोतीबिंदूसाठी कृत्रिम भिंगाचा पर्याय

पुणे : राष्ट्रीय नेत्रदान पंधरवड्यानिमित्त नेत्रदान आणि अंधत्वाबाबत जनजागृती केली जात असतानाच, प्रत्येक प्रकारच्या दृष्टीदोषासाठी दान केलेल्या डोळ्यांची गरज नसते, याकडे नेत्रतज्ज्ञांनी लक्ष वेधले आहे. विशेषतः ज्येष्ठांमध्ये आढळणारा मोतीबिंदू हा दृष्टी कमी होण्याचे एक सामान्य कारण असून, त्यावर नेत्रदानाऐवजी शस्त्रक्रियेद्वारे उपचार केले जातात.

 

पुण्यातील VENCER Hospitalचे नेत्रतज्ज्ञ डॉ. शरुन शितोळे यांनी सांगितले की, नेत्रदान आणि मोतीबिंदूच्या शस्त्रक्रियेबाबत अजूनही अनेक गैरसमज आहेत. नेत्रदानातून मिळालेला कॉर्निया काही विशिष्ट रुग्णांसाठी उपयोगी ठरतो. मात्र, मोतीबिंदू हा डोळ्यातील नैसर्गिक भिंग धूसर होण्याचा आजार असल्याने त्यासाठी दान केलेल्या डोळ्याची गरज नसते.

 

“दृष्टी खूप कमी झाली तर दुसऱ्या व्यक्तीचा डोळा बसवावा लागतो, असा काही लोकांचा समज आहे. मात्र मोतीबिंदूचे उपचार वेगळे आहेत. धूसर झालेले नैसर्गिक भिंग काढून त्याजागी कृत्रिम भिंग बसवले जाते. योग्य रुग्णांमध्ये दृष्टी सुधारण्यासाठी ही अनेक वर्षांपासून केली जाणारी प्रभावी शस्त्रक्रिया आहे,” असे डॉ. शितोळे यांनी स्पष्ट केले.

 

मोतीबिंदूची लक्षणे कोणती?

मोतीबिंदू हळूहळू वाढत असल्याने दृष्टी कमी होत असल्याचे अनेकदा रुग्णाच्या लक्षातही येत नाही. मात्र काही बदलांकडे वेळीच लक्ष दिल्यास नेत्रतपासणी करणे शक्य होते.

 

वाचनासाठी पूर्वीपेक्षा अधिक प्रकाशाची गरज भासणे

रात्री वाहन चालवणे टाळणे

दूरचे चेहरे स्पष्ट न दिसणे

रंग फिके किंवा कमी स्पष्ट वाटणे

रात्री वाहनांच्या दिव्यांचा अधिक त्रास होणे

अनेकदा हे बदल वाढत्या वयाचा परिणाम असल्याचे समजून त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. त्यामुळे ज्येष्ठ व्यक्तींच्या दृष्टीतील बदलांकडे कुटुंबीयांनीही लक्ष देणे आवश्यक आहे.

 

‘दिसते का?’ एवढेच विचारू नका

ज्येष्ठ व्यक्तीला केवळ “तुम्हाला दिसते का?” असे विचारणे पुरेसे नाही. दृष्टीच्या समस्येमुळे त्यांच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत आहे का, हेही तपासणे महत्त्वाचे असल्याचे डॉ. शितोळे यांनी सांगितले. “वर्तमानपत्र वाचणे, बाजारात जाणे किंवा अंधार पडल्यानंतर बाहेर जाणे त्यांनी कमी केले आहे का, हे पाहा. दृष्टीच्या त्रासामुळे रोजच्या आयुष्यातील कामांवर परिणाम होत असेल तर नेत्रतपासणी पुढे ढकलू नये,” असे त्यांनी सांगितले.

 

मोतीबिंदूची शस्त्रक्रिया कधी करावी?

मोतीबिंदूच्या शस्त्रक्रियेत धूसर झालेले नैसर्गिक भिंग काढून त्याजागी कृत्रिम भिंग बसवले जाते. शस्त्रक्रिया कधी करायची, याचा निर्णय नेत्रतज्ज्ञ तपासणीनंतर रुग्णाची दृष्टी आणि त्याच्या दैनंदिन जीवनावर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन घेतात. उपचाराचा खर्च हाही काही कुटुंबांसाठी शस्त्रक्रिया पुढे ढकलण्याचे कारण ठरू शकतो. त्यामुळे VENCER Hospitalच्या ‘दृष्टी’ उपक्रमांतर्गत ₹6,999 मध्ये मोतीबिंदू शस्त्रक्रिया उपलब्ध करून देण्यात आली आहे, अशी माहिती रुग्णालयाकडून देण्यात आली आहे. “नेत्रदानामुळे गरजू व्यक्तीच्या आयुष्यात मोठा बदल होऊ शकतो. मात्र मोतीबिंदूसारख्या उपचार करता येणाऱ्या आजारामुळे दृष्टी कमी होत असेल, तर योग्य वेळी समस्या ओळखणे, नेत्रतपासणी करणे आणि आवश्यक उपचार घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे,” असे डॉ. शितोळे यांनी सांगितले.