घराची वास्तू आणि मानसिक आरोग्य यांचा काय संबंध?  :  वास्तू तज्ज्ञ निखिल दंडवते

पुणे, वास्तू आणि मानवी आरोग्य यांच्यातील संबंधांकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. काही लोक ‘वास्तू’ला केवळ अंधश्रद्धा मानतात, तर काही जण याला प्रत्येक समस्येचे गूढ समाधान समजतात. मात्र, वास्तू तज्ज्ञ निखिल सुनील दंडवते (४१ व्या पिढीतील वास्तू तज्ज्ञ) यांच्या मते, घराची रचना वैज्ञानिकदृष्ट्या आपल्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यावर खोलवर परिणाम करते.

आधुनिक विज्ञान आता त्या गोष्टींना पुष्टी देत आहे ज्या वास्तुशास्त्राने शतकानुशतके सांगितल्या आहेत. आपल्या घरातील प्रकाश, हवेचा प्रवाह, तापमान, आवाज आणि सामानाची मांडणी आपला दिवस कसा जाईल हे ठरवत असतात.

लेखानुसार, मानवी शरीराचे ‘सर्कॅडियन रिदम’ (झोप आणि जागृत राहण्याचे चक्र) नैसर्गिक प्रकाशावर अवलंबून असते. ज्या घरांमध्ये उत्तर आणि पूर्व दिशेकडून पुरेसा सकाळचा सूर्यप्रकाश येतो, तिथे राहणाऱ्या लोकांची झोप उत्तम असते आणि त्यांचा मूड अधिक स्थिर राहतो. याउलट, अंधारी घरे किंवा चुकीच्या कृत्रिम प्रकाशामुळे शरीराचे जैविक घड्याळ बिघडून थकवा आणि चिडचिडेपणा वाढू शकतो.

घरातील खेळती हवा केवळ शारीरिक आरोग्यासाठी नाही तर मानसिक प्रसन्नतेसाठीही आवश्यक आहे. वास्तुशास्त्रात उत्तर आणि पूर्व दिशांना मोकळी जागा आणि मोठी खिडक्या ठेवण्यावर दिलेला भर हा केवळ परंपरा नसून, घरात जास्तीत जास्त प्राणशक्ती (Pranic Energy) खेळती ठेवण्याचा तो एक वैज्ञानिक मार्ग आहे.

घरातील पसारा किंवा सामानाची चुकीची मांडणी मेंदूवर सतत अतिरिक्त ताण निर्माण करते. जरी आपण त्या पसाऱ्याकडे दुर्लक्ष केले तरी, अवचेतन मन सतत गोंधळ आणि अपूर्ण कामांची नोंद घेत असते. वास्तूच्या दिशा तत्त्वांनुसार केलेली शिस्तबद्ध मांडणी मज्जासंस्थेला आराम देते आणि तणाव कमी करते.

ज्या घरांमध्ये उत्तरेकडील भिंती पूर्णपणे बंद असतात आणि दक्षिणेकडील भाग पूर्णपणे उघडा असतो, अशा घरांतून सकारात्मक ऊर्जा बाहेर पडते, असे दांडवडे सांगतात. घरामध्ये विश्रांती आणि कामाच्या जागेत योग्य अंतर नसल्यास किंवा आवाजाचे योग्य नियोजन नसल्यास कौटुंबिक सदस्यांमध्ये घर्षण आणि तणाव वाढू शकतो.